Deniz Biyolojisi
in ,

HavalıHavalı

Deniz Biyolojisi’ne Giriş

Deniz Biyolojisi: Tanım, Bazı Canlıların Anatomi ve Morfolojileri, Gastropoda’lar, Bivalvia’lar ve Scanhopoda’lar…

Deniz Biyolojisi Nedir?

Deniz biyolojisi, deniz yaşamının, denizdeki organizmaların bilimsel çalışmasıdır. Biyolojide birçok filum, aile ve cinsin denizde ve diğerlerinin karada yaşayan türlerine sahip olduğu göz önüne alındığında, deniz biyolojisi türleri taksonomiden ziyade çevreye göre sınıflandırır.

Taksonomi (Sınıflandırma) Nedir ve Nasıl Yapılır?

Biyolojide taksonomi, biyolojik organizma gruplarının ortak özelliklere göre adlandırılması, tanımlanması ve sınıflandırılmasına ilişkin bilimsel çalışmadır. Organizmalar taksonlara (tekil: takson) gruplanır ve bu gruplara taksonomik bir sıra verilir; Belirli bir seviyedeki gruplar, daha yüksek seviyeli daha kapsayıcı bir grup oluşturmak için bir araya getirilebilir, böylece bir taksonomik hiyerarşi oluşturulur.

Görsel 1: Sınıflandırma Basamakları ve Özellikleri
Görsel 1: Sınıflandırma Basamakları ve Özellikleri

Bazı Canlıların Anatomi ve Morfolojilerine Ufak Bir Bakış

Mollusca’lar Nedir?

Mollusca’lar canlılar dünyasında bir şube basamağı olup, türkçe ismiyle “yumuşakçalar” olarak bilinmektedir. Mollusca’lar “Manto Bölgesi, Baş-Ayak Bölgesi ve Visseral Bölge” denilen üç ana kısımdan oluşmaktadır.

  • Manto Bölgesi: Solungaç, anüs, tat, boşaltım ve üreme organlarının bulunduğu kısımdır.
  • Baş-Ayak Bölgesi: Mollusca’ların hareketini sağlayan bölgedir.
  • Visseral Bölge: Tüm iç organların bulunduğu bölgedir.

Mollusca’lar “Ktenidyum” denilen besin ve solunum partiküllerini seçme işlevine yarayan kısımlara sahiptirler.

Cephalopodlar haricinde diğer tüm yumuşakçalarda dolaşım sistemi büyük ölçüde açıktır. Cephalopodlarda kapalı dolaşım sistemi mevcuttur. Kan pigmenti olarak Cephalopod ve prosobranchialarda hemosiyanin, Bivalvia ve pulmonatlarda ise hemoglobin bulunmaktadır.

Mollusca’ların ağız bölgesinde protein ve kitin yapısından oluşmuş “radula” denilen bir organ bulunmaktadır. Radula, şerit şeklinde olan törpüleyici bir organdır ve çevrede bulunan besin partiküllerini toplamaya yardımcı olur.

Görsel 2: Bir Mollusca'nın Vücut Planı
Görsel 2: Bir Mollusca’nın Vücut Planı

Mollusca’lar “Odontofor ve Bukkal Kitle” denilen iki kısım içermektedir. Odontofor kısmı Mollusca’ların diş taşıyan organları olup besinleri parçalamaya yardımcı olur. Bukkal Kitle ise tükürük bezlerini barından bölge olup besinleri parçalamaya ve sindirime yardımcı olmaktadır.

Mollusca’lar genellikle eşeyli olarak ürerler ve bazıları hermafrodittir. Yaşam döngülerinde trokofor larvası (istisnai olarak bazıları ise veliger larvası) olarak bulunmaktadırlar.

Görsel 3: Odontofor ve radular şerit ile ağız arasındaki ilişkiyi gösteren bir gastropodun ön kısmının boyuna kesiti
Görsel 3: Odontofor ve Radular Şerit ile Ağız Arasındaki İlişkiyi Gösteren Bir Gastropoda’nın Ön Kısmının Boyuna Kesiti
Görsel 4: Trofokor Larvası
Görsel 4: Trofokor Larvası
Görsel 5: Veliger Larvası
Görsel 5: Veliger Larvası

Mollusca şubesi taksonomide çeşitli sınıf grupları içermektedir. Bu sınıf gruplarını sıralayacak olursak;

  • Sınıf: Gastropoda
  • Sınıf: Bivalvia
  • Sınıf: Scaphopoda

Sınıf Gastropoda

Bu grup, salyangoz, sümüklü böcekler ve benzeri türleri içinde barındıran sınıftır. Bu canlılar, deniz, tatlı su ile birlikte karasal ortamları, nehirleri, gölleri, ağaçları, çölleri vb. alanları yayılmak ve yaşamak için seçmişlerdir.

Tipik bir gastropoda kaslı bir ayağın üzerinde duran visseral bölgeden meydana gelmektedir.

Görsel 6: Dişi salyangoz olan "Littorina littorea" türünün iç anatomisi ve morfolojisi.
Görsel 6: Dişi Salyangoz Olan “Littorina littorea” Türünün İç Anatomisi ve Morfolojisi

“Torsiyon”, kabuk, manto ve vücudun geri kalanıyla ilişkili olarak başın ve ayağın 180 derecelik açıyla saatin ters yönünde görülen dönme olayına verilen isimdir.

Görsel 7: Bir Gastropoda'nın torsiyon hareketi.
Görsel 7: Bir Gastropoda’nın Torsiyon Hareketi

Gastropoda’nın Morfolojik Özellikleri

Görsel 8: Gastropoda'nın morfolojik yapısının gösterimi.
Görsel 8: Gastropoda’nın morfolojik yapısının gösterimi.
  1. Tepe Kısmı (Apeks): Gastropoda’nın en tepe kısmı demektir.
  2. Spiral Tur: Gastropoda’nın kabuk şeklini oluşturan kısımlar.
  3. Spiral Sütur: Gastropoda’nın kabuk şeklini ayıran kısımlar.
  4. Kosta: Gastropoda’nın hareketini sağlayan kısım.
  5. Kolumella: Bir Gastropoda’nın anatomik olarak merkezi kısmıdır.
  6. Kolumellanın Ucu: Gastropoda’nın merkezi kısmının ucu.
  7. Sifonal Kanal: Kolumellanın uç kısmında bulunan kanal.
  8. Labrum: Bağ dokuya kadar bağlanan kıkırdak benzeri yapı.
  9. Açıklık: Gastropoda’nın besinleri almasını ve boşaltım atıklarını dışarı atmasını sağlayan açıklık.
  10. Operkulum: Gastropoda’da bulunan kornea veya kalkerli anatomik bir yapıdır.
  • Sinistral: Sola doğru dönüş veya bakış demektir.
  • Dextral: Sağa doğru dönüş veya bakış demektir.
Görsel 9: Sinistral ve Dextral dönüşler.
Görsel 9: Sinistral ve Dextral Dönüşler

Gastropoda Çeşitleri

Görsel 10: Rissoa splendida Eichwald, 1830 Bir bireyin lateralden (A, ıslak ve dorsalden (B, kuru) genel görünüşü (A=B=4,8 mm; Urla-Karantina Adası; 0,5-1,0 m)
Görsel 10: Rissoa splendida Eichwald, 1830 Bir bireyin lateralden (A, ıslak ve dorsalden (B, kuru) genel görünüşü (A=B=4,8 mm; Urla-Karantina Adası; -0,5-1,0 m)
Görsel 11: Bittium reticulatum (da Costa, 1778) Üç farklı bireyin ventralden (A ve B) ve dorsalden (C) genel görünüşü (A=6, 6 mm; Çeşme; -5 m, B=9, 1 mm; kumlu substratum; -10 m, C= 7 mm; Urla: Karantina Adası, 0,5 m)
Görsel 11: Bittium reticulatum (da Costa, 1778) Üç farklı bireyin ventralden (A ve B) ve dorsalden (C) genel görünüşü (A=6, 6 mm; Çeşme; -5 m, B=9, 1 mm; kumlu substratum; -10 m, C= 7 mm; Urla: Karantina Adası, -0,5 m)
Görsel 12: Tritia neritea (Linnaeus, 1758) Üç farklı bireyin ventralden (B, C) ve dorsalden (A) genel görünüşü [A=6,1 mm; B= 4,9 mm; C (genç birey)= 3,5 mm; Çanakkale: Anıt; - 1 m]
Görsel 12: Tritia neritea (Linnaeus, 1758) Üç farklı bireyin ventralden (B, C) ve dorsalden (A) genel görünüşü [A=6,1 mm; B= 4,9 mm; C (genç birey)= 3,5 mm; Çanakkale: Anıt; -1 m]
Görsel 13: Odostomia plicata (Montagu, 1803) Bir bireyin ventralden (A), dorsalden (B) ve büyütülmüş protokonkun (C) görünüşü (A=B=1,4 mm; Mersin Körfezi; 0-1 m)
Görsel 13: Odostomia plicata (Montagu, 1803) Bir bireyin ventralden (A), dorsalden (B) ve büyütülmüş protokonkun (C) görünüşü (A=B=1,4 mm; Mersin Körfezi; 0-1 m)
Görsel 14: Rapana venosa (Valenciennes, 1846) Bir bireyin ventralden (A) ve dorsalden (B) görünüşü (A=B= 70,8 mm; Sinop; - 6 m)
Görsel 14: Rapana venosa (Valenciennes, 1846) Bir bireyin ventralden (A) ve dorsalden (B) görünüşü (A=B= 70,8 mm; Sinop; – 6 m)

Sınıf Bivalvia

Bu grup, midyeler, istiridyeler vb. canlılardan oluşmaktadır. Bir veya iki kasılıcı kas ile kapatılan menteşeli bir kabuk, kasılıcı kas gevşediğinde elastik ligamentler yaylanır ve kabuk parçalarını birbirinden ayırır. Bivalvia’ların baş, radula ve duyu organları yoktur. Bivalvia’lar genel olarak sedenter (bir yere veya bir canlıya bağlı olarak yaşama) yaşam biçimini tercih ederler. Birçok Bivalvia türünün bireyleri suyu manto boşluğuna doğru yönlendirmede solungaç sillerini kullanarak ve deniz suyundan fitoplankton ve diğer mikroskobik partikülleri yakalayarak süspansiyonla beslenirler.

Görsel 14: Bir Bivalvia'nın anatomik yapısı.
Görsel 15: Bir Bivalvia’nın Anatomik Yapısı

Bivalvia’nın Morfolojik Özellikleri

Görsel 15: Bir Bivalvia'nın morfolojik görüntüsü.
Görsel 16: Bir Bivalvia’nın Morfolojik Görüntüsü
  • Adduktör Kas İzi: Kapakları kapayan kasların kapağa bağlanma bölgesini gösteren iz. Bu izlerin kapağın ön tarafında bulunanı ‘Anterior Adduktör Kas İzi’, arka tarafında bulunanı ‘Posterior Adduktör Kas İzi’ dir.
  • Bissus: Bivalvin ayağı tarafında salgılanan ve bivalvi bir substrata bağlamaya yarayan püskül, iplik veya lif yığını.
  • Palial Hat: Manto loblarının kabuğu içine bağlandığı yerlerde bıraktığı iz.
  • Palial Sinüs: Palial hattaki girinti.
  • Umbo: Bivalvin ilk olarak oluşan bölümü
  • Ligament: Adduktör kasların işlevinin tersi iş gören, kapakları dorsal olarak bitişik tutan boynuzsu bir bant.
  • Menteşe: Kapakların iç içe geçen dişler aracılığıyla bir arada tutulduğu ve birleştiği kavuğun dorsal bölgesi.
  • Kardinal Dişler: Menteşenin merkezi dişi.
  • Lateral Diş: Menteşede kardinal dişlerin önünde ve arkasında ve genellikle umbodan belli bir mesafede yerleşik diş.
  • Ekuilateral: Umbonun tepesinden aşağı doğru çizilen hayali bir çizgi ile kapağı iki eşit parçaya bölünen kabuk.
  • Inekuilateral: Umbonun tepesinden aşağı doğru çizilen hayali bir çizgi ile kapağı eşit olmayan iki yarıya bölünen kabuk.
  • Ekuivalva: İki kapağı aynı şekille ve eşit ölçüde olan kabuk.
  • Inekuivalva: İki kapağı farklı şekilde ya da farklı ölçüde olan kabuk.
  • Skulptür: Kabuk yüzeyindeki radyer ve/veya konsantrik yapılar ya da bu yapıların düzeni.
  • Konsantrik: Bir merkez etrafında kıvrılan skulptür. Az belirginden çok belirgine doğru çizgi, hat, oluk, sırt ve lamel olarak sıralanırlar.

Bivalvia Çeşitleri

Görsel 17: Mytilus galloprovincialis Lamarck, 1819 Sağ kabuğun dıştan (A), sol kabuğun dıştan (B), sol kabuğun içten (C) ve menteşe kısmında yer alan dişlerin (D) görünüşü (A= 17 mm, B=C=15,5 mm; Beşikdüzü; -22 m)
Görsel 17: Mytilus galloprovincialis Lamarck, 1819 Sağ kabuğun dıştan (A), sol kabuğun dıştan (B), sol kabuğun içten (C) ve menteşe kısmında yer alan dişlerin (D) görünüşü (A= 17 mm, B=C=15,5 mm; Beşikdüzü; -22 m)
Görsel 18: Lucinella divaricata (Linnaeus, 1758) Sağ kabuğun dıştan (A) ve sol kabuğun içten (B) görünümleri (A= B= 2,8 mm; İzmir Körfezi; -15 m)
Görsel 18: Lucinella divaricata (Linnaeus, 1758) Sağ kabuğun dıştan (A) ve sol kabuğun içten (B) görünümleri (A= B= 2,8 mm; İzmir Körfezi; -15 m)
Görsel 19: Donacilla cornea (Poli, 1791)
Görsel 19: Donacilla cornea (Poli, 1791)
Görsel 20: Acanthocardia tuberculata (Linnaeus, 1758)
Görsel 20: Acanthocardia tuberculata (Linnaeus, 1758)
Görsel 21: Abra alba (W. Wood, 1802) Netherlands,Zuid-Holland Hoek van Holland NMR 350 12. Common size 15mm
Görsel 21: Abra alba (W. Wood, 1802) Netherlands,Zuid-Holland Hoek van Holland NMR 350 12. Common size 15 mm
Görsel 22: Nucula nucleus (Linnaeus, 1758) Sağ kabuğun dıştan (A) ve içten (B) görünüşü (A=B= 12,5 mm; Saros Körfezi; -21 m)
Görsel 22: Nucula nucleus (Linnaeus, 1758) Sağ kabuğun dıştan (A) ve içten (B) görünüşü (A=B=12,5 mm; Saros Körfezi; -21 m)

Sınıf Scaphopoda

Bu grup, deniz dişlileri olarak bilinmektedir. Scaphopoda’lar, hafif eğik ve iki tarafı açık bir kabuğa sahiptirler. Bir çıkıntı görünümündeki baş, kabuğun geniş tarafında bulunur. Scaphopoda’ların ktenidyumları yoktur ve beslenme işlevine yardımcı olan “kaptakula” yapılarına sahiptirler. Kalp ve dolaşım sisteminde yoksundurlar.

Scaphopoda’nın Morfolojik Özellikleri

Görsel 23: Bir Scaphopoda'nın anatomik yapısı.
Görsel 23: Bir Scaphopoda’nın Morfolojik Görüntüsü

Scaphopoda Çeşitleri

Görsel 24: Fustiaria rubescens (Deshayes, 1826)
Görsel 24: Fustiaria rubescens (Deshayes, 1826)
Görsel 25: Antalis entails
Görsel 25: Antalis entails
Görsel 26: Dischides politus
Görsel 26: Dischides politus

Kaynaklar:

  1. https://utmsi.utexas.edu/academics/undergraduate/what-is-marine-biology
  2. https://basicbiology.net/biology-101/taxonomy
  3. Albayrak, S. 2000. Gökçeada (Ege Denizi) Litoralinin Bivalvia (Mollusca) Faunası ve Ekolojileri Üzerine Bir Araştırma. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
  4. Eggermont M., Cornillie P., Dierick M., Adriaens D., Nevejan N., Bossier P., Van den Broeck W., Sorgeloos P., Defoirdt T., Declercq A. M., 2020. The blue mussel inside: 3D visualization and description of the vascular-related anatomy of Mytilus edulis to unravel hemolymph extraction. Scientific Reports, 10:6773.
  5. Öztürk B., Önen M., Doğan A., 2008. Türkiye Denizel Mollusca Türleri Tayin Atlası. TBAG 2343 (103 T 154).
  6. Pechenik J.A., 2010. Biology Of The Invertebrates (6th ed). The McGraw-Hill Companies, Inc., New York. 200-520.
  7. Reece J.B., Urry L.A., Cain M.L., Wasserman S.A., Minorsky P.V., Jackson R.B., 2011. Campbell Biology (9th ed.). Pearson Education, Inc., USA. 677-694.
  8. Schilthuizen M., Davison A., 2005. The convoluted evolution of snail chirality. The Science of Nature.
  9. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 14, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=56970&tid=139410
  10. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 14, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=65678&tid=141907
  11. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 14, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&tid=138675&pic=70143
  12. WoRMS. World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 14, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&tid=196380&pic=141773
  13. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 14, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=65230&tid=381057
  14. http://www.idscaro.net/sci/04_med/class/fam3/species/tricol_pullus1.htm
  15. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=69485&tid=141433
  16. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=68223&tid=140658
  17. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php/aphia.php?p=image&pic=68596&tid=140416
  18. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=67730&tid=140481
  19. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=19901&tid=139999
  20. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=106136&tid=150534
  21. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=114037&tid=140012
  22. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=66399&tid=140656
  23. http://denizcilikogretmeni.blogspot.com/2017/02/balast-sistemleri-gemi-yardmc-sistemler.html 20.02.2020
  24. https://oseanograf.wordpress.com/2010/12/26/balast-sulari-turkiye-denizlerini-tehdit-ediyor/20.02.2020
  25. https://qz.com/116115/why-the-suez-canal-will-remain-open-even-as-egypt-burns/20.02.2020
  26. WoRMS, World Register of Marine Species. Phylum Annelida (2021). Retrieved February 20, 2021 from http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=image&pic=142170&tid=505946
  27. Polat N., Zengin M., Gümüş A., 2011. İstilacı Balık Türleri ve Hayat Stratejileri. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, Sonbahar Yıl: 2, Volume: 1 Number: 4 Sayfa 63-86.
  28. Williams S. T., 2016. Molluscan shell colour. Biological Reviews 000–000.

Görsel Kaynak: https://www.ucn.cl/en/carrera/marine-biology/

Editör: Berfin Sucu

Ne düşünüyorsunuz?

4 Points
+ Oy - Oy
Homo Sapiens

Meryem Melisa KAR

8 Kasım 1998'de Balıkesir'de doğdu. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik 3. sınıf öğrencisi. Aynı zamanda Anadolu Üniversitesi Laborant ve Veteriner Sağlık 2. sınıf öğrencisi. Önceki yıllarda Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Merkez Laboratuvarı'nda Biyopolimer Yapılar ve Doku Mühendisliği üzerine yapılan çalışmalara eşlik etmiştir. Şu an Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Deniz Biyolojisi alanında Deniz Canlıları Tür Tayini ve Kirlilik Dereceleri üzerine çalışmalar yapmaktadır. İlgi alanları: Zooloji, Embriyoloji ve Histoloji

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

FRAS1 Geni

FRAS1 Geni Nedir?

Sıçrayan Genler ve Transpozon